Bruine aanslag (kiezelalg) in je aquarium verwijderen

💬 Dit artikel bevat affiliatelinks. Koop je via zo'n link iets, dan ontvangen wij een kleine commissie — voor jou verandert de prijs niets. We linken alleen naar spullen die we zelf gebruiken of zouden aanraden. Lees meer.

Je hebt je aquarium net opgezet, alles staat strak, en na een paar weken ligt er ineens een bruin, stoffig laagje over je ruiten, planten en substraat. Veeg je eraan, dan dwarrelt het in een wolkje op en zakt het langzaam terug. Geen paniek: dit is kiezelalg, oftewel diatomeeën, en het is een van de meest voorkomende — en best onschuldige — verschijnselen in een nieuwe bak.

In mijn eerste echte scape schrok ik me rot toen na drie weken alles bruin uitsloeg, net toen de planten begonnen te groeien. Ik heb niks bijzonders gedaan behalve wekelijks een ruit poetsen en een paar Otocinclus toevoegen. Rond week zes was het spontaan verdwenen en het is nooit teruggekomen.

Wat is kiezelalg precies?

Kiezelalg is strikt genomen geen “echte” alg, maar een groep eencellige organismen die diatomeeën heten. Ze bouwen een celwandje van silicaat (kiezelzuur) — vandaar de naam. Je herkent ze meteen aan:

• een bruin tot bruingeel, stoffig of poederachtig laagje;
• het zit op glas, bladeren, hardscape en substraat, vaak overal tegelijk;
• het veegt makkelijk weg en dwarrelt op als fijn stof (geen draden, geen plukjes, geen slijmerige vellen);
• het verschijnt vooral in de eerste weken na het opstarten.

Verwar het niet met andere algen. Lange groene draden om je vinger zijn draadalg, grijszwarte plukjes op bladranden zijn baardalg, en een gladde, muffe laag is blauwalg. Kiezelalg is droger, bruiner en losser dan dat alles.

Waarom krijg je bruine kiezelalg?

In de meeste gevallen is het antwoord simpel: je bak is aan het inrijden. In de opstartfase is er nog geen stabiel evenwicht van bacteriën en planten, en juist dan hebben diatomeeën vrij spel.

De belangrijkste factoren:

1. Silicaat als voedingsbron. Diatomeeën hebben silicaat (kiezelzuur) nodig. In een verse bak komt dat uit nieuw zand, grind en vooral uit kraanwater. Zodra die voorraad is verbruikt, valt hun groei terug.
2. De opstartfase zelf. Zolang de stikstofcyclus zich nog vormt en je planten nog niet hard groeien, is er ruimte voor pionierorganismen als kiezelalg.
3. Relatief weinig licht. Diatomeeën doen het juist goed bij wat zwakkere of kortere verlichting — een van de redenen dat ze in een nieuwe bak met voorzichtig lichtschema vaak opduiken.

Meet bij een nieuwe bak vooral je ammoniak en nitriet: zie je die nog, dan zit je gewoon midden in het inrijden en is de kiezelalg een logisch bijverschijnsel.

Stap voor stap: zo pak je het aan

Stap 1 — Wegvegen en wegzuigen

Veeg de bruine aanslag van het glas met een ruiten- of magneetschraper, en poets de zichtbare bladeren voorzichtig schoon. Zuig daarna het opgewervelde stof en het laagje op het substraat weg met een slangetje, het liefst gecombineerd met je gewone waterwissel. Zo haal je in één beweging losgewerkte diatomeeën en een deel van het opgeloste silicaat uit de bak.

Stap 2 — Geduld bewaren

Dit is de belangrijkste “stap”, hoe gek het ook klinkt: niets overhaasten. Kiezelalg in een nieuwe bak verdwijnt in veruit de meeste gevallen vanzelf zodra het systeem rijpt, meestal binnen 2 tot 8 weken. Ga niet meteen met chemie of paniekmaatregelen aan de slag; dat verstoort het prille evenwicht alleen maar. Houd je gewone routine aan: wekelijks een ruit poetsen en water wisselen.

Stap 3 — Opruimers inzetten

Een paar levende grazers versnellen het proces flink en houden het netjes:

• Otocinclus zijn dé klassieker tegen kiezelalg. Deze kleine, zachte meervalletjes grazen de bruine aanslag van bladeren en glas. Let op: zet ze pas in een bak die al een paar weken loopt en wat aangroei heeft, want ze hebben dat als voer nodig. Lees vooral Otocinclus verzorging voor de voorwaarden.
• Posthoornslakken en blaasslakken werken het substraat en de ruiten af en zijn onverwoestbare opruimers.
• Ook garnalen zoals de Amano-garnaal pikken kiezelalg mee, al is dat niet hun specialiteit.

Stap 4 — Voorwaarden voor je planten verbeteren

Hoe sneller je planten aanslaan, hoe sneller ze de kiezelalg verdringen. Zorg voor voldoende, stabiel licht en een lichte basisbemesting zodra de bak loopt. Een bak vol gezond groeiende planten is de beste verzekering tegen elke alg.

Wat als het in een gevestigde bak blijft terugkomen?

Houdt de bruine aanslag aan in een bak die al maanden draait, dan is het meestal geen opstartverschijnsel meer maar een aanhoudende silicaatbron. Kijk dan naar:

• Silicaat uit het kraanwater. Sommige leidingwater in NL en BE bevat relatief veel kiezelzuur. Een test geeft uitsluitsel; een omgekeerde-osmose (RO) installatie of een silicaatverwijderaar in het filter kan helpen.
• Vers zand of substraat dat nog silicaat afgeeft. Dat ebt na verloop van tijd weg.
• Te weinig licht. Diatomeeën winnen het van planten bij zwak licht. Iets meer of langer licht (mits je CO2 en bemesting meegroeien) laat de planten weer overheersen.

Wat je beter níet doet

• Niet meteen naar een algenmiddel grijpen. In een jonge bak is dat overbodig en schaadt het je opbouwende bacterieleven.
• Niet het hele substraat omwoelen of grondig schoonmaken — je verstoort daarmee de inrijdende biologie en lost niets blijvends op.
• Niet je licht volledig wegdraaien. Diatomeeën houden juist van weinig licht; dimmen helpt je planten niet en de kiezelalg wel.

Kort samengevat: bruine kiezelalg is bijna altijd een teken dat je bak gewoon zijn werk doet. Vegen, zuigen, een paar opruimers en wat geduld — en hij gaat vanzelf. Wil je weten hoe lang dat inrijden duurt en wat er ondertussen gebeurt, lees dan aquarium inrijden.